حسین سوزنچی

بسم الله الرحمن الرحیم

در تعریف پدیدار شناسی گفته‌اند که عبارت است از مطالعه پدیده‌ها و توصیف آنها با در نظر گرفتن نحوه بروز و تجلی آنها، فارغ از هرگونه ارزش‌گذاری، تأویل و یا قضاوت ارزشی. وقتی این رویکرد به مثابه یک روش مورد استفاده قرار می‌گیرد به دنبال تبیین ماهیت امور از طریق تجربه زیسته افراد است و می‌خواهد معانی را آن‌چنان که در زندگی روزمره زیسته می‌شوند، آشکار نماید. در واقع، وقتی کسی بر روش پدیدارشناسی تأکید می‌کند می‌خواهد بگوید من هرگونه داوری ارزشی و حتی اثبات حق یا باطل بودن را در این موضوع کنار می‌گذارم و فقط می‌خواهم با حضور در زیست جهان مورد نظر بفهمم واقعا چه چیزی رخ داده است. پس این روش نمی‌خواهد شواهد را کنار بگذارد؛‌ بلکه می‌خواهد شواهد را با نگاهی کیفی و عمیق مورد تأمل قرار دهد؛ فقط نمی‌خواهد صرفا با یک مراجعه آماری و ظاهری به شواهد نظر دهد.

دیروز فرصتی دست داد و صوت کامل مناظره حامد کاشانی و عبدالرحیم سلیمانی اردستانی با موضوع “مظلومیت و شهادت حضرت زهرا سلام الله علیها” را گوش دادم. (اینجا) آقای سلیمانی ادعایش این بود که می‌خواهد با روش پدیدارشناسی در بحث ورود کند و بر اینکه تک تک شواهد مهم نیست و من از انباشت شواهد استفاده می‌کنم سخن گفت. در مقابل، آقای کاشانی به عنوان یک متخصص علم تاریخ، اصراری بر استفاده از روش پدیدارشناسی نداشت.  اما آنچه از جانب آقای سلیمانی در این مناظره رخ داد چه اندازه استفاده از این روش بود؟ و آیا آقای سلیمانی از این روش‌ها استفاده کرد یا آقای کاشانی؟

از مهمترین نکات در روش پدیدارشناسی، وجود همدلی با موضوع است؛ چون قرار است با تجربه زیسته افراد موضوع فهم شود. آقای سلیمانی بارها در سخنانش می‌گفت من بر اساس آنچه در روضه‌ها مشهور است نظر می‌دهم. تا اینجا انسان احساس می‌کرد که قرار است از روش پدیدارشناسی استفاده شود؛ اما ایشان این روضه‌ها را طوری تفسیر می‌کرد که نه‌تنها پدیدارشناسانه نبود، بلکه کاملا ارزش‌گذارانه، و مبتنی بر تأویل و قضاوت ارزشی خاصی بود که کسانی که در این روضه‌ها شرکت می‌کنند چنان ذهنیتی ندارند.

در واقع، در ذهنیت کسانی که در این روضه‌ها شرکت می‌کنند چند مرحله هست که اتفاقا موضوع مناظره روی اصلی‌ترین مرحله گذاشته شده بود: «مظلومیت و شهادت حضرت زهرا» و کاشانی دائما اصرار داشت به همینجا برگردد. رتبه‌بندی این باور در شیعیان به اختصار به این ترتیب است: (۱) مظلومیت، (۲) شهادت، (۳) محاصره خانه و تهدید به آتش زدن خانه، (۴) جسارت به حضرت زهرا س، یعنی اصرار به تهدید علی‌رغم اطلاع از حضور حضرت زهرا س، (۵) آتش زدن درب خانه، (۶) هجوم و ورود غاصبانه به خانه، (۷) …

آنچه محور باور شیعیان را تشکیل می‌دهد دو مورد اول و دوم است، و بقیه شاخ و برگهای آن است؛ یعنی کاملا محتمل است کسی خود را شیعه بداند اما در خصوص چگونگی وقوع موارد ۳ به بعد اختلاف نظرهایی داشته باشد.

اشکال سلیمانی این بود که «چگونه ممکن است حضرت فاطمه س مورد هجوم قرار بگیرد و حضرت علی ع بایستد و تماشا کند و دست روی دست بگذارد و کاری نکند؟» در اینجا کاشانی پاسخ داد که بحث ما درباره اصل وقوع واقعه است نه کیفیت آن؛ همان گونه که اصل وقوع شهادت امام حسین ع در روز عاشورا قطعی است و اختلاف در کیفیت آن لطمه‌ای به اصل واقعه نمی‌زند.

سلیمانی ادعایش این بود که بحث من یک بحث تاریخی نیست که با ادله تاریخی بررسی کنم که آیا هجوم به خانه حضرت زهرا س به لحاظ تاریخی رخ داده یا خیر؟ بلکه می‌گویم به لحاط پدیدارشناسی و با توجه به معرفی شیعیان از حضرت علی ع که مظهر عدالت و غیرت است، چنین واقعه‌ای امکان وقوع ندارد. این همان چیزی است که آقای کاشانی با تعبیر «استدلال مبتنی بر استبعاد» از آن یاد می‌کرد و سلیمانی مکرر می‌گفت من استبعاد نمی‌کنم؟ من هرچه تأمل کردم نفهمیدم این نوع استدلال جز استبعاد چه توجیه دیگری دارد؟

از آن مهمتر، وقتی می‌گوییم وقوع این واقعه با لحاظ این شرایط، امکان ندارد، وقتی فضای پدیدارشناسی باشد، یعنی این عدم امکان را به تجربه زیسته افراد ارجاع می‌دهیم:

اولا آیا اینکه حضرت علی ع ایستاد و تماشا کرد و کاری نکرد، جز مولفه‌های باور به شهادت و مظلومیت حضرت زهرا س در تجربه زیسته شیعیان است؟ یا تنها یکی از گزارش‌های ماجراست، که لزوما همه شیعان برای قبول مظلومیت و شهادت حضرت زهرا س بدان استناد نمی کنند؟

ثانیا و مهمتر اینکه کاشانی فضایی از تجربه زیسته را تصویر کرد که وقوع حتی واقعه به همین صورت هم در تجربه‌زیسته شیعیان کاملا محتمل می‌شد؛ گفت: «با توجه به سابقه‌ای که از این هجوم‌آوردگان به خانه داریم که حاضر بودند هر کاری بکنند،- حتی اگر بپذیریم وقوع ماجرا این گونه است که تو می‌گویی- وقتی حضرت علی ع ببیند که ورود وی در درگیری، علاوه بر حضرت زهرا س، جان امام حسن و امام حسین ع را (که آن زمان کودکانی ۴ و ۵ ساله بودند) ‌به خطر می‌اندازد، از اقدام خودداری کند.» الان اگر اقدام حضرت علی ع این گونه باشد با تجربه زیسته شیعیان و درکشان از عدالت و غیرت حضرت علی ع منافاتی دارد؟

این پاسخی بود که به لحاط پدیدارشناسانه کاملا اشکال را مرتفع می‌کرد و معقولیت لازم را برای اینکه این واقعه رخ داده باشد و حضرت علی ع اقدام نکرده باشد مهیا می‌کرد و اگر کسی خود را از داوری ارزشی فارغ کرده و ملتزم به روش پدیدارشناسی باشد، می‌پذیرفت. اما در کمال تعجب، سلیمانی ادعا کرد که اتفاقا سابقه آن افراد که می‌خواستند حکومت دینی را به دست بگیرند خیلی خوب بود، و یک حاکم در حکومت دینی هرگز حاضر نیست آدم بکشد! آیا این یک قضاوت ارزشی نیست؟ عجیب اینجاست که این قضاوت ارزشی بقدری برخلاف شواهد است که نه در شیعه و نه در سنی بستر قابل دفاعی ندارد. بله، اگر شخص معصوم در رأس حکومت دینی باشد، شیعیان صدور هرگونه اقدام خلاف عدالت را از او ناممکن می‌دانند؛ اما بحث بر سر حکومت افرادی است که نه شیعه آنها را معصوم می‌داند و نه اهل سنت؛ آن هم در به دست گرفتن حکومتی که شروعش کاملا شبیه کودتاست.

می‌بینیم که سلیمانی در اینجا نه‌تنها شواهد واضح را کنار می‌گذارد بلکه کاملا به قضاوتهای ارزشی و تعصب‌ورزی ضدشیعی گرفتار می‌آید و مطلبی را به عنوان شاهد تاریخی مطرح می‌کند، که حتی در حد فهمِ [بخوانید: تجربه زیسته‌ی] علمای اهل سنت قابل قبول نیست. اینکه سه خلیفه اول در مسیر حکومت دینی خود دست به کشتن و زندانی کردن افراد می‌زدند بقدری شواهد تاریخی دارد که عمده علمای اهل سنت هم آن را قبول دارند و از این روست که در توجیه رفتارهای آنها در این زمینه تالیفات متعدد دارند، که اتفاقا آقای کاشانی به مواردی از این اشاره کرد، اما در کمال تعجب، آقای سلیمانی گفت من در هر چیزی تردید داشته باشد در اینجا قاطعم که آنان در حکومت دینی خود نه کسی را کشتند و نه کسی را به زندان افکندند.

سوالی که همچنان ذهن مرا درگیر کرده این است که: چرا سلیمانی اردستانی که اصلا به این روش پای‌بند نبود اسم روش خود را پدیدارشناسی گذاشت؟

بازدیدها: ۲۳

بسم الله الرحمن الرحیم

آیا ما حق و بلکه وظیفه نداریم اوضاع و احوال امروز خویش را در قرآن جستجو کنیم و آیات قرآن را با توجه به وضعیتی که در آن بسر می‌بریم بازخوانی کنیم؟ در این یادداشت، که اصل آن در ادامه تأملات قرآنی‌ام بوده است، سوره طارق بر وضعیت کنونی ما تطبیق داده شده؛ که چه پیام‌هایی برای امروز ما (که فعلا در شرایط شکننده آتش‌بس با اسرائیل بسر می‌بریم) می تواند داشته باشد.  متن کامل این یادداشت را در ادامه بخوانید

ادامه مطلب برداشتی ذوقی از سوره طارق در تطبیق آن با جنگ ۱۲ روزه اسرائیل و ایران→

بازدیدها: ۷۴

بسم الله الرحمن الرحیم 

بعد از اتحاد و انسجام کم‌نظیر ملت و در نتیجه، عنایت خداوند در ایجاد حماسه مقاومت و ایستادگی ایران، آمریکا تقاضای آتش‌بس کرد و ایران هم پذیرفت که به شرط آنکه رژیم غاصب اسرائیل تهاجم غیرقانونی خود علیه مردم ایران را متوقف کند، ما نیز پاسخ ندهیم. متأسفانه برخی این را تخطی از فرمایش رهبری در خصوص عدم پذیرش صلح تحمیلی قلمداد کردند و کوشیدند در بوق حاکمیت دوگانه بدمند. از آنجا که خود ایشان بلافاصله بعد از کاربرد عبارت «صلح تحمیلی» فرمودند: که «من انتظار دارم که صاحبان فکر و صاحبان بیان و قلم، بخصوص مرتبطین با افکار عمومی جهانیان، این معانی و این مفاهیم را بیان و تبیین کنند» چند کلمه‌ای در این باره تقدیم می‌شود.

به عنوان مقدمه اشاره می‌کنم که صرف نظر از اینکه وضعیت فعلی، یعنی «قبول آتش‌بس» (مادام که او نزند، ما هم نزنیم)، تفاوت جدی با «صلح» دارد؛ اما حتی اگر صلحی هم رخ دهد، اولا آمدن کلمه «تحمیلی» نشان می‌دهد که با اصل صلح مشکل نداریم، ‌بلکه با تحمیلی بودنش مشکل داریم، چنانکه خداوند متعال هم دقیقا بعد از آیه‌ای که فرمود: «وَ أَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّة» (انفال/۶۰)، می‌فرماید: «وَ إِنْ جَنَحُوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَها وَ تَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ» (انفال/۶۱). ثانیا علی‌القاعده ایشان به عنوان یک فقیه شیعی، موضعی که می‌گیرند باید ذیل کتاب الله و سنت فهمیده شود، نه در مقابل آن.

معنای نادرستی از «صلح تحمیلی» که در برخی فضاهای انقلابی شایع شده، تحلیل مسأله فقط از زاویه دشمن است، که بر اساس آن، هم صلح‌های اهل بیت ع با دشمنانشان مصداق آن خواهد بود (مگر نه این است که معاویه صلح را بر امام حسن ع تحمیل کرد؟)، و هم با سایر فرمایشات رهبری ناسازگار است (در همان سخنرانی علاوه بر مخالفت با صلح تحمیلی، تن دادن به جنگ تحمیلی را هم انکار کردند؟ اگر معنای تحمیل، صرفا از زاویه دشمن باشد، آیا مگر هم جنگ هشت ساله و هم جنگ با اسرائیل یک جنگ تحمیلی نبود که ما بدان تن دادیم؟)

پس باید مساله را از زاویه دیگری دید.

تعبیر «تحمیلی بودن»، در مقابل «اختیاری بودن» است؛ مساله این است که چگونه و چه‌چیزی را اختیار می‌کنیم و آیا اصلا اختیار می کنیم یا خیر؟

صلح تحمیلی جایی است که صرفا بر اساس هیجاناتی که دشمن ما را در آن گرفتار کرده، به صلح (یا جنگ) تن دهیم. اما وقتی عاقلانه (و در نتیجه: شجاعانه، نه بزدلانه و نه متهورانه) شرایط را بررسی، و بین «بد» و «بدتر»، «بد» را انتخاب کردیم، چطور؟ دشمن شرایط بیرونی را طوری قرار می‌دهد که ما خواسته او را عمل کنیم؛ اما اگر توانستیم خواسته او را درون پازل خودمان قرار دهیم، آنگاه ماییم که صلح را اختیار کرده‌ایم؛ و بدین معناست که صلح امام حسن ع، تن دادن به یک صلح تحمیلی نبوده؛ و کسی که به ایشان بگوید «یا مذل المومنین» به خطا رفته است.

در مقابل، زمانی که از فضای اختیار عاقلانه بیرون برویم و احساسی و هیجانی تصمیم بگیریم (چه جنگ باشد و چه صلح)‌ آنجاست که دشمن خواسته خود را بر ما تحمیل کرده است.

سخن پایانی اینکه اگر این «قبول آتش‌بس» به «صلح» هم ختم شود، هم ما و هم اسرائیل می‌دانیم که این صلح، همیشگی نخواهد بود و هردو درصدد تقویت خود خواهیم بود. پس ما هم تا می‌توانیم باید بر قدرتمان بیفزاییم و اسلحه تدارک ببیینم، اما نه صرفا سلاح مادی؛ و ماه محرم که در پیش است، فرصتی جدی است برای افزودن قدرت و برکشیدن اسلحه‌ای که کسی را تاب مقاومت در برابر آن نیست (یادداشت شماره۲) و جدی کردن حضور لشکریان نادیدنی خداوند در میدان (یادداشت شماره۳)

بازدیدها: ۵

بسم الله الرحمن الرحیم

آنچه سرنوشت هر جنگی را تعیین می‌کند لشکریانی هستند که می‌جنگند.

اما آیا لشکریان حاضر در صحنه را درست می‌شناسیم؟

فراموش نکنیم که این جنگ، همانند هر واقعه دیگری در عالم، در محضر خدا رخ می‌دهد؛ و خداوند لشکریانی دارد که جز خودش کسی از آنها آگاه نیست: «ما يَعْلَمُ جُنُودَ رَبِّكَ إِلاَّ هُوَ» (مدثر/۳۱).

لشکریان خدا، فقط مومنانی که سلاح به دست گرفته‌اند نیستند، بلکه هرکسی در آسمانها و زمین که بتواند کاری را در جنگی پیش ببرد و عضو لشکری شود، لشکر خداست: «وَ لِلَّهِ جُنُودُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ» (فتح/ ۴ و ۷)؛ یعنی نه فقط باد و باران و سنگ و خاک و …، بلکه حتی دست و پا و مغز و قلب خود دشمنان، می‌تواند لشکر خدا باشد علیه خودشان.

و بسیار مهمتر از این لشکریانی که در ظاهر می‌بینیم، خداوند متعال، علاوه بر آرامشی را که در این لحظات بحرانی بر مومنان فرومی‌فرستد، لشکریانی می‌فرستد که دیده نمی‌شوند: «ثُمَّ أَنْزَلَ اللَّهُ سَكينَتَهُ عَلى‏ رَسُولِهِ وَ عَلَى الْمُؤْمِنينَ وَ أَنْزَلَ جُنُوداً لَمْ تَرَوْها: پس خداوند آرامشش را بر پیامبرش و بر مومنان نازل کرد و لشکریانی فروفرستاد که نمی‌دیدید» (توبه/۲۶) ؛ «فَأَنْزَلَ اللَّهُ سَكينَتَهُ عَلَيْهِ وَ أَيَّدَهُ بِجُنُودٍ لَمْ تَرَوْها: پس خداوند آرامشش را بر او نازل کرد و او را با لشکریانی تایید کرد که نمی‌دیدید» (توبه۴۰).

مگر نه این است که الان لشکریان دشمن با فانتوم‌ها و پهبادها و خودفروخته‌ها و … به ما هجوم آورده‌اند؟ و مگر نه این است که خداوند به مومنان وعده داده است که وقتی لشکریان دشمن سراغ شما آمد ما هم لشکریانی را که دیده نمی‌شوند برای شما نازل می‌کنیم؟ «يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا اذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ جاءَتْكُمْ جُنُودٌ فَأَرْسَلْنا عَلَيْهِمْ ريحاً وَ جُنُوداً لَمْ تَرَوْها: ای کسانی که ایمان آورده‌اند! به یاد آورید نعمت خدا بر خودتان را آن هنگامی که لشکریانی سراغ شما آمدند پس ما هم بادی علیه آنها فرستادیم و لشکریانی که ندیدید» (احزاب/۹).

پس چه جای ترس و نگرانی؟ اگر قرار است از چیزی بترسیم باید از این بترسیم که مبادا ایمانمان متزلزل شود، که مشمول آمدن این لشکریان خدا واقع نشویم.

اگر فقط «مومن» باشیم، (و مومن بودن کار سختی نیست: فقط حضور خدا در عالم را واقعا باور کنیم)، آنگاه خداوند فرشتگانی را با تعداد معین (که معلوم است هرکدام کاری معین برعهده دارد)‌ به یاری ما فرومی‌فرستد: «إِذْ تَقُولُ لِلْمُؤْمِنينَ أَ لَنْ يَكْفِيَكُمْ أَنْ يُمِدَّكُمْ رَبُّكُمْ بِثَلاثَةِ آلافٍ مِنَ الْمَلائِكَةِ مُنْزَلين: هنگامی که به مومنین می گویی: آیا این شما را کفایت نمی‌کند که پروردگارتان ‏شما را با سه هزار فرشته‌ی نازل شده امداد می‌کند؟» (آل عمران/۱۲۴)

واگر علاوه بر ایمان، در مسیر مشکلاتی که پیش می‌آید، اولا صبر داشته باشیم و در اثر مشکلات عنان از کف ندهیم و بی‌تابی نکنیم، و ثانیا تقوا داشته باشیم (یعنی هرکسی خودش را در پیشگاه خداوند ببیند و از هر کار ناروایی که فرصتش برایش پیش می‌آید بپرهیزد؛ مردم عادی در رفتارهای روزمره‌شان؛ نیروهای مسلح در وظایف نظامی‌‌شان؛ کاسبان و بازاریان در کسب و تجارتشان؛ کارمندان در انجام امور اداری‌شان؛ مسئولان در مسئولیت‌هایشان؛ و …)، اگر دشمن به حملاتش ادامه دهد، آنگاه علاوه بر فرشتگان قبلی، خداوند نه فقط تعداد بیشتری فرشته، بلکه فرشتگانی که نشان‌دار (به تعبیر امروزی‌ها: آرم‌دار؛ مارک‌دار) هستند به یاری ما می‌فرستد؛ شاید یعنی چنان اقدام می‌کنند که نشان اقدامشان بر همگان آشکار گردد: «بَلى‏ إِنْ تَصْبِرُوا وَ تَتَّقُوا وَ يَأْتُوكُمْ مِنْ فَوْرِهِمْ هذا يُمْدِدْكُمْ رَبُّكُمْ بِخَمْسَةِ آلافٍ مِنَ الْمَلائِكَةِ مُسَوِّمين‏: بله؛ اگر صبر کنید و تقوا پیشه کنید و با همين جوش و خروش‏ بر شما بتازند پروردگارتان شما را با پنج هزار فرشته نشاندار يارى خواهد كرد» (آل عمران/۱۲۵).

خداوند رحمت کند شهید بهشتی را؛ به او گفتند این همه علیه تو سخن می‌گویند چرا از خودت دفاع نمی‌کنی؟ گفت: من یک وظیفه دارم و خدا یک وظیفه؛ من وظیفه‌ام این است که مومن باشم؛ و خداوند خودش گفته که از مومنان دفاع می‌کند: «إِنَّ اللَّهَ يُدافِعُ عَنِ الَّذينَ آمَنُوا» (حج/۳۸). من وظیفه خودم را درست انجام بدهم؛ خدا خودش بهتر می‌داند که وظیفه خودش را چگونه انجام بدهد!

یادمان نرود: در این جنگ، ما اگر وظیفه خودمان را درست انجام بدهیم و «مومن» باشیم و «صبر» و «تقوا» پیشه کنیم، خداوند خودش می‌داند با لشکریان خودش چگونه اهدافش را محقق کند.

تبصره: این سخنان به معنای نادیده گرفتن ضرورت اقدامات نظامی و … نیست. اشاره شد که هرکس باید وظیفه خودش را درست انجام دهد؛ نیروهای مسلح هم وظیفه‌ای دارند که باید انجام دهند. تمام سخن این است که اگر حضور خدا در جهان و در صحنه جنگ را جدی بگیریم، «مومنان» می‌توانند لشکریانی را به این جنگ گسیل دارند که هیچ نیروی نظامی‌ای را توان رویارویی با آن نباشد.

یادداشت (۱) کید دشمن، درون پازل الهی

یادداشت‌ (۲) راهکاری همگانی برای تقویت قوای جنگی

بازدیدها: ۳

بسم الله الرحمن الرحیم

عزیزانی که کانال یک آیه در روز یا سایت یک آیه در روز را پیگیری می‌کنند میدانند چند روزی است مشغول این آیه هستم: «إنَّهُمْ يَكيدُونَ كَيْداً:به‌یقین آنان چاره‌ها ‌اندیشند، چه چاره‌اندیشیدنی!» (سوره طارق (۸۶) آیه ۱۵)

چه تقارن عجیبی!

با توجه به اوضاع اخیر خواستم یادآوری کنم که آیه بعدی اش این است: «و أَكيدُ كَيْداً:و من هم چاره کنم، چه چاره کردنی!»

ضمنا تذکر فرازهایی از خطبه ۱۳۷ نهج‌البلاغه (در مقام مشورت دهی به خلیفه دوم در جنگ قادسیه) هم در این شرایط بد نیست:

«همانا این امر پیروزی و شکستش با کمی و زیادی لشکر نیست بلکه دین خداست که چیره اش کرده و لشکر خودش است که یاری و امدادش نموده تا به جایی که قرار بود برسد رسید و طلوعی که که باید بکند کرد و تکیه گاه ما وعده خداست. و خداوند وعده اش را محقق و لشکرش را یاری می‌کند…
و آنچه از راه افتادن آنان برای جنگ با مسلمانان گفتی همانا خداوند سبحان بیش از تو از این اقدام آنان ناخرسند و بر تغییر آنچه ناخرسند می دارد تواناتر است.
اما آنچه از عدد آن ها ذکر کردی پس بدان که ما در زمان رسول الله با تکیه بر برتری عددی و نظامی با دشمن نمیجنگیدیم بلکه با تکیه نصرت و یاری خداوند میجنگیدیم»

إِنَّ هَذَا اَلْأَمْرَ لَمْ يَكُنْ نَصْرُهُ وَ لاَ خِذْلاَنُهُ بِكَثْرَةٍ وَ لاَ بِقِلَّةٍ وَ هُوَ دِينُ اَللَّهِ اَلَّذِي أَظْهَرَهُ وَ جُنْدُهُ اَلَّذِي أَعَدَّهُ وَ أَمَدَّهُ حَتَّى بَلَغَ مَا بَلَغَ وَ طَلَعَ حَيْثُ طَلَعَ وَ نَحْنُ عَلَى مَوْعُودٍ مِنَ اَللَّهِ وَ اَللَّهُ مُنْجِزٌ وَعْدَهُ وَ نَاصِرٌ جُنْده …
فَأَمَّا مَا ذَكَرْتَ مِنْ مَسِيرِ اَلْقَوْمِ إِلَى قِتَالِ اَلْمُسْلِمِينَ فَإِنَّ اَللَّهَ سُبْحَانَهُ هُوَ أَكْرَهُ لِمَسِيرِهِمْ مِنْكَ وَ هُوَ أَقْدَرُ عَلَى تَغْيِيرِ مَا يَكْرَهُ وَ أَمَّا مَا ذَكَرْتَ مِنْ عَدَدِهِمْ فَإِنَّا لَمْ نَكُنْ نُقَاتِلُ فِيمَا مَضَى بِالْكَثْرَةِ وَ إِنَّمَا كُنَّا نُقَاتِلُ بِالنَّصْرِ وَ اَلْمَعُونَةِ!

بازدیدها: ۵

بسم الله الرحمن الرحیم

مروری بر احادیث اهل بیت ع نشان می‌دهد آنچه وظیفه اصلی ما در زمان غیبت است «دعا برای فرج» است نه «دعا برای ظهور». البته اشکالی ندارد که دلمان بخواهد که ظهور عمومی حضرت هرچه سریعتر رخ دهد، اما آنچه محور توصیه‌های اهل بیت ع است دعا برای فرج است؛ و حتی گاه ائمه ع کسانی را که برای صرف ظهور حضرت عجله داشتند مواخذه می‌کرده‌اند که: «وَ أَنْتَ مِمَّنْ يُرِيدُ الدُّنْيَا: مگر تو از کسانی هستی که دنیا می‌خواهند؟» و تأکید می‌کرده‌اند که اگر نسبت خود با امامت را درست کنی برایت ضرری نخواهد داشت که این امر جلو بیفتد یا عقب: «لَمْ يَضُرَّكَ تَقَدَّمَ هَذَا الْأَمْرُ أَوْ تَأَخَّرَ» (الكافي، ج‏۱، ص۳۷۱).

شاید بهترین تبیین برای تفاوت ظریف این دو، این کلام حضرت آیت الله بهجت باشد: «ارتباط و وصل با آن حضرت و فرج شخصی، امر اختیاری ماست، به‌خلاف ظهور و فرج عمومی. بااین‌حال چرا به این اهمیت نمی‌دهیم که چگونه با آن حضرت ارتباط برقرار کنیم و از این مطلب غافل هستیم، ولی به ظهور و دیدار عمومی آن حضرت اهمیت می‌دهیم؟! و حال اینکه اگر برای فرج شخصی به اصلاح خود نپردازیم، بیم آن است که در ظهور آن حضرت از او فرار کنیم! چون راهی که می‌رویم، راه کسانی است که اَهَم و مهمی قایل نیستند.» (حضرت حجت عج، ص۳۱۱).

دعا یعنی درخواست عمیق از خداوند؛ و علی‌القاعده ما باید برای ظهوری دعا کنیم که وقتی رخ داد فرج ما باشد، نه هلاکت ما! و لذا کسی واقعا می‌خواهد و دعا می‌کند که بداند فرج حضرت، فرج او خواهد بود: «أَكْثِرُوا الدُّعَاءَ بِتَعْجِيلِ الْفَرَجِ فَإِنَّ ذَلِكَ فَرَجُكُم» (كمال الدين و تمام النعمة، ج‏۲، ص۴۸۵).

می‌توان گفت فرج شخصی یعنی اشخاص به چنان نسبتی با امام ع برسند که:

اولا امام ع نیاز نداشته باشد که از آنها تقیه کند- چنانکه خود امام زمان ع در دعایی که به شیعیان برای عصر غیبت یاد دادند بر این تصریح کردند: «وَ اجْعَلْنَا يَا رَبِّ مِنْ أَعْوَانِهِ وَ … وَ مِمَّنْ لَا حَاجَةَ لَهُ بِهِ إِلَى التَّقِيَّة» (كمال الدين و تمام النعمة، ج‏۲، ص۵۱۵)- ؛

و ثانیا وجودشان برای امام ع طوری باشد که با بودن آنها، امام ع چنان «فرج» و گشایشی در کار خود ببیند که امکان ظهور عمومی برایش میسر گردد- چنانکه در کلمات اهل بیت ع علائم فراوانی برای ظهور مطرح شده است، اما عمده آنها صرفا علامتند، نه علت؛ شاید تنها روایتی که لسانش لسان علیت است آن است که می‌فرمایند که باید آن عدد ۳۱۳ تکمیل شود: «أَمَا لَوْ كَمُلَتِ الْعِدَّةُ الْمَوْصُوفَةُ ثَلَاثَمِائَةٍ وَ بِضْعَةَ عَشَرَ، كَانَ الَّذِي تُرِيدُونَ» (الغيبة للنعماني، ص۲۰۳)-. ظاهرا امام صادق ع می‌خواهند بفرمایند تا فرج شخصی برای ۳۱۳ نفر حاصل نشود، انتظار فرج عمومی امام زمان ع را نداشته باشید.

پس مهمترین (و شاید تنها) وظیفه ما در زمینه‌سازی برای ظهور این است که چنان زندگی کنیم که فرج شخصی برسیم.

ادامه مطلب دعا برای فرج یا ظهور؟ (۱)→

بازدیدها: ۳۳

🏴 إنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَيْهِ راجِعُون‏ 🏴

رِجالٌ صَدَقُوا ما عاهَدُوا اللَّهَ عَلَيْهِ … قَضى‏ نَحْبَه‏

یحیی سنوار هم از میان‌مان رفت؛ اگرچه از رفتن او دلها خون است ؛ اما سزاوار است که چنین پر کشیدن عزتمندانه‌ و افتخارآمیزی که اوج شجاعت و صداقت وی را در کنار شدت مظلومیت وی به تصویر می‌کشید به خود او و به مقتدایش تبریک بگوییم. فیلم زیر به ما می‌گوید مقتدایش کیست:

یحیی سنوار:
مرگ در راه خدا برترینِ آرزوهای من است و من کلامی را از امام علی ع رضی الله عنه و کرم الله وجهه حفظ کرده‌ام که:
«أَيَّ يَوْمَيَّ مِنَ الْمَوْتِ أَفِرُّ؟ يَوْمَ لَا يُقْدَرُ أَمْ يَوْمَ قُدِرَ؟»
یعنی همیشه یکی از این دو روز است: روزی که در آن مرگ مقدر شده است؛ و روزی هم که در آن مرگ برایم مقدر نشده است؛
«يَوْمَ لَا يُقْدَرُ لَا أَرهبه» [روزی که مکتوب نشده است نمی‌ترسم] ولو که تمام دنیا علیه من دست به دست هم بدهند، چون در آن روز مرگ من مقدر نشده است؛
«وَ مِنَ المَقدورِ لَا يَنْجُو الْحَذَر» روزی که مکتوب شده باشد احتیاط هیچ فایده‌ای ندارد؛ ولو هزار متر زیر زمین پناه بگیرم؛ «وَ لَوْ كُنْتُمْ في‏ بُرُوجٍ مُشَيَّدَة: ولو در برج‌های استوار و برافراشته باشید» (سوره نساء؛‌ آیه ۷۸).
من می‌دانم زندگی به دست خداوند سبحان و متعال است، و تهدیدات و تلاش‌های شما یک روز هم از عمر من نخواهد کاست.

***

متن کامل حدیث امیرالمومنین ع چنین است:

از امام صادق ع از پدرشان از جدشان از امام سجاد ع روایت شده که امام حسین ع بر معاویه وارد شد. معاویه به وی گفت: چه چیزی پدرت را به چنین رفتاری کشاند که با اهل بصره [در جنگ جمل] جنگید سپس شبانه در گوچه و خیابان آنها با دو تا لباس [یعنی بدون زره] تردد می‌کرد؟

فرمود: به خاطر اینکه می‌دانست آنچه قرار است به او برخورد کند خطا نخواهد کرد و آنچه قرار است به خطا برود به او برخورد نخواهد کرد.

معاویه گفت: راست گفتی.

فرمود: و به امیرالمومنین ع وقتی می‌خواست به جنگ با خوارج برود، گفته شد: یا امیرالمومنین! کاش خودتان احتیاط کنید [= وارد معرکه نشوید].

فرمودند: «کدام یک از این دو روز از مرگ فرار کنم؟ آیا روزی که مقدر نشده است یا روزی که مقدر شده؟ آن روزی که مقدر نشده است که من از کشته شدن نمی‌ترسم؛ و هنگامی هم که مقدر شد احتیاط کردن فایده‌ای ندارد.

حَدَّثَنَا حَمْزَةُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ زَيْدِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ ع وَ أَحْمَدُ بْنُ الْحَسَنِ الْقَطَّانُ وَ مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ أَحْمَدَ الْمُعَاذِيُّ قَالُوا حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِيدٍ الْهَمْدَانِيُّ مَوْلَى بَنِي هَاشِمٍ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْجَرِيرِيُ‏  قِرَاءَةً قَالَ حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ جُمَيْعٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ أَبِيهِ عَنْ‏ جَدِّهِ ع قَالَ:

دَخَلَ الْحُسَيْنُ بْنُ عَلِيٍّ ع عَلَى مُعَاوِيَةَ  فَقَالَ لَهُ مَا حَمَلَ أَبَاكَ عَلَى أَنْ قَتَلَ أَهْلَ الْبَصْرَةِ ثُمَّ دَارَ عَشِيّاً فِي طُرُقِهِمْ فِي ثَوْبَيْنِ فَقَالَ ع حَمَلَهُ عَلَى ذَلِكَ عِلْمُهُ أَنَّ مَا أَصَابَهُ لَمْ يَكُنْ لِيُخْطِئَهُ‏  وَ أَنَّ مَا أَخْطَأَهُ لَمْ يَكُنْ لِيُصِيبَهُ قَالَ صَدَقْتَ قَالَ وَ قِيلَ لِأَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ ع لَمَّا أَرَادَ قِتَالَ الْخَوَارِجِ لَوِ احْتَرَزْتَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ فَقَالَ ع:

أَيَّ يَوْمَيَّ مِنَ‏ الْمَوْتِ‏ أَفِرُّ      أَ يَوْمَ لَمْ يُقْدَرْ أَمْ يَوْمَ قُدِرَ

يَوْمَ مَا قُدِّرَ لَا أَخْشَى الرَّدَى‏    وَ إِذَا قُدِّرَ لَمْ يُغْنِ الْحَذَر

التوحيد (للصدوق)، ص۳۷۵

بازدیدها: ۱۳